Fuseliers - Verenigingsblad de vaandeldrager

Geschiedenis van II - 20 R.A. vanaf oprichting tot aankomst in Engeland

Het onderdeel werd begin 1940 (maart/april ?) in Katwijk geformeerd. Het bestond geheel uit reserve personeel, afkomstig uit verschillende depots in Brabant. Men kende elkaar niet of nauwelijks.
Ook de officieren behoorden tot het reserve-kader. De onderofficieren waren van wat oudere lichtingen. De manschappen waren rekruten, die slechts enkele weken in dienst waren, nog volkomen onopgeleid. Ze konden niet paardrijden en hadden nog nooit met een karabijn geschoten.
De sterkte was ongeveer 190 man, waarvan er uiteindelijk 160 in Engeland zouden aankomen.
De officieren waren: kapitein Galle - commandant, de lste luitenants André de la Porte, Dees, v.d. Honerb en kornetten Ritter en van Poeleur.

In Katwijk aangekomen, werd het personeel ingedeeld in 3 batterijen. Men kreeg te horen dat men zou worden uitgerust met de vuurmonden 8 Staal. Niemand van hen had ooit van deze stukken gehoord, behalve één oude wachtmeester die er eens één gezien had, vermoedelijk in het museum of op een opslagplaats.
De onderofficieren en manschappen kregen elk een karabijn uitgereikt, zonder munitie. Schietoefeningen konden dus niet worden gehouden.
Na enige tijd werd er een vuurmond 8 Staal afgeleverd in het kamp, zodat men zich daarmee vertrouwd kon maken. Ook waren er enkele instructieboekjes zodat er bij toerbeurt een beetje geoefend kon worden.

Enkele dagen later ging een groep onderofficieren, onder leiding van de lste luitenant André de la Porte, en een aantal rekruten van boerenafkomst, naar Houtrust om paarden uit te zoeken en mee te nemen naar Katwijk.
Het had die nacht licht gevroren, het was bar koud en de wegen waren hier en daar wat glad.
De paarden waren gevorderd en stonden al enige tijd op Houtrust. Ze waren te zwaar gevoerd en hadden geen beweging gekregen. Daardoor waren ze nogal onhandelbaar en wild.
De groep vertrok te voet, met de paarden aan de hand en slechts met een stalhalster aan, met daaraan een ketting. Elke man had twee paarden aan de hand. Het duurde geruime tijd tot de stoet enigermate fatsoenlijk vooruit ging. De paarden waren niet op scherp gezet (bouten in de hoefijzers) en dus kwamen er nogal wat glijpartijen voor.
Alles ging redelijk goed tot het viaduct in Wassenaar werd bereikt. Midden onder het viaduct zijnde, kwam er een trein met grote snelheid over.
De chaos die toen ontstond was vreselijk. De paarden sloegen op hol, vielen door de gladheid op straat. Verschillende paarden raakten los omdat de mannen ze niet in bedwang konden houden op de gladde weg. Pas na enige uren kreeg men de boel weer bij elkaar en ging het te voet verder naar Katwijk, zonder verdere incidenten.

De volgende dag werden er rijlessen aan de bereden manschappen gegeven en werden de bij elkaar passende paarden ingedeeld.
De stukken waren inmiddels ook aangekomen. De paarden konden dus worden opgetuigd en ingespannen. Dat gebeurde op een zandplaats om te voorkomen dat de paarden zouden schrikken van het geratel van de wielen. Alles ging gelukkig redelijk goed. Er werd al over de straat gereden zonder problemen.

Half april werd alles in Leiden op de trein geladen en, met de nodige problemen, in Uden afgeladen. Over de weg ging toen de tocht naar Bakel. Daar werden ze bij boeren ingekwartierd.
Elke dag werden er oefeningen gehouden, vooral met de paarden en de stukken. Ook de bediening van de stukken werd veel geoefend. Heel langzaam begon het ergens op te lijken. Het geheel kreeg een beter aanzicht en de stemming was uitstekend. Je kon toen echt spreken van een hechte eenheid.

Op 7 mei 1940 werd vertrokken uit Bakel naar de stellingen in de omgeving van Oploo. Die stellingen bevonden zich in een bosrand met daarvoor een weilandje. Aan de overkant daarvan een bosje kreupelhout op zo'n 100 meter afstand. Voor de stellingen en voorbij het kreupelhoutbosje, waren infanteriestellingen.
De artilleristen werden ingekwartierd op een boerderij, waar ook de paarden stonden. Die boerderij was ver voor de stellingen, omdat er achter niets geschikts was te vinden.
Er ontbrak van alles aan de uitrusting. Zo waren er 3 mitraillisten, doch geen mitrailleur. De richtmiddelen waren gebrekkig, geen reserve-ijzers voor de paarden, geen hoefsmidgereedschap, geen hoefnagels (later kon men bij een smid een paar dozen krijgen) enz. enz.
Op het laatste moment werd er de man vijf patronen, één clip, uitgereikt. Mooie patronen met mooi afgeronde kogels, die geen doordringend vermogen bleken te hebben. Bij een proefje op de denneboom, op 40 meter afstand, drong de kogel niet door de schors heen en kon je de punt er zo weer uitpakken...
Verder bleek dat de slaghoedjes, welke in het pistool van de vuurmond moesten passen, absoluut niet pasten. Er kwam een meestergeweermaker om dit euvel op te lossen.
De munitie kwam aan en de schrik sloeg de artilleristen om het hart bij het aanschouwen ervan. Het lag los op de wagens, was verroest en onder het zand. Vele uren was men bezig om de projectielen schoon te maken, in de vuurmonden te passen en vervolgens droog op te bergen. Deze klussen werden geklaard op 8 en 9 mei. Verder was het rustig.

Op 10 mei, om 02.00 u. 's morgens kwam het bericht binnen dat de Duitsers bij Gennep de grens hadden overschreden. Vele vliegtuigen werden waargenomen.
Er werd begonnen met inschieten. Eén van de stukken viel al gelijk door de houten, vermolmde wielen en was verder onbruikbaar.
Aangezien de zijdelingse richtingverandering van de stukken moest geschieden door het met de richtspaak verplaatsen van de staart, gingen de stukken niet vast staan. Na elk schot, dat gepaard ging met een enorme bokkesprong, moesten de stukken weer naar voren worden geduwd, op hun plaats. Om dit te voorkomen werden enkele stukken daarom met touwen aan bomen vastgebonden.
Tegen 18.00 uur kwam de opdracht om de toren van Oploo onder vuur te nemen. De opdracht werd uitgevoerd en, naar het schijnt, met goed resultaat.
Om 21.00 uur kreeg men opdracht om af te marcheren. Al in de middag was de infanterie in de stellingen ervoor, vertrokken. Dekking viel dus niet meer te verwachten.
Bij het vertrek was het aardedonker geworden. Men had veel haast en de paarden waren zeer nerveus. Eén van de paarden liep met zijn buik in de richtspaak van het in elkaar geklapte stuk. Die richtspaak stond naar voren gericht, de ruimte om te draaien was erg klein. Het paard moest worden afgemaakt.
Daar er twee stukken minder te vervoeren waren, hadden we gelukkig nog wel voldoende paarden. Afgezien van de stukken, door een bokkespan getrokken, was er een fouragewagentje met één paard ervoor. Een heel gek, heel hoog wagentje, met een soort huif erop en heel grote hoge wielen. De koetsier zal heel erg hoog boven het paard.

De hele nacht werd er gereden. In de middag, tegen 14.00 uur, werd Gemert bereikt. De paarden konden toen niet meer verder. Ze hadden ijzers verloren en waren totaal uitgeput. Daarop werd besloten om de stukken onklaar te maken en ze in de Zuid-Willemsvaart te laten onderduiken. De paarden werden bij bewoners, via de gangdeuren, naar de achtertuintjes gebracht en daar achtergelaten.
De tocht ging verder, te voet en met de munitiewagens, via St. Oedenrode, Best (waar de artilleristen door vliegtuigen werden beschoten), richting Tilburg, Gilze-Rijen, Bavel naar Breda in het Mastbosch.
Bij aankomst in het Mastbosch, laat in de avond van de 11e mei, werden de munitiewagens afgeladen. De militairen kregen onderdak bij burgers in de omgeving.

De volgende dag verzamelde kapitein Galle alle mensen en wees hen op een artikel in de Grondwet, waarin staat dat een Nederlands militair niet gedwongen kan worden de grens te overschrijden. Hij vertelde van plan te zijn via België naar Zeeuws Vlaanderen te gaan. Hierbij zou dus de grens moeten worden gepasseerd.
Zij die zich op de Grondwet wilden beroepen en dus niet mee wilden, zouden kunnen vertrekken. Even was er overleg van een enkele dienstplichtige met zijn onderofficieren. Het resultaat was dat iedereen besloot mee te gaan. Niemand ging naar huis.

Op zondag 12 mei werd Breda massaal geëvacueerd op grond van geruchten dat de Duitsers de stad zouden bombarderen. De wegen naar het zuiden waren geheel geblokkeerd door de mensenstroom.
In verband met vliegtuigbeschietingen en de geblokkeerde wegen, werd besloten te voet naar Hoogstraten in België te gaan.
Om acht uur in de morgen werd in groepen vanuit het Mastbos vertrokken. Moe en kapot kwamen de mannen om vier uur in de middag in Hoogstraten aan.
Daar werd overlegd of er mogelijk een groep mensen terug kon gaan om de voertuigen van de munitiekolonne in Breda op te halen en in het donker naar Hoogstraten te rijden. Het plan kon worden uitgevoerd. Met een geleende auto gingen de mannen op weg naar Breda, om laat in de nacht met de vrachtwagens in Hoogstraten aan te komen.

Diezelfde nacht, de 13de mei, werd vertrokken in de richting Antwerpen. Op één van de weinige plaatsen waar nog een brug was, kon het Albertkanaal worden overgestoken. Onderweg kreeg de militaire kolonne benzine van de Belgen.
Door de tunnel werd de Schelde overgestoken. Even verder kon worden overnacht in een manege op een kazerne. Daar arriveerden later ook troepen van het Franse Vreemdelingenlegioen. Die soldaten, die bij de Nederlanders in de manege sliepen, bleken zeer behendig met hun kromzwaarden: hiermee vingen ze de ratten !
Die morgen ging de tocht via Hulst naar Terneuzen. Bij aankomst, om drie uur in de middag, werden de mannen daar ingekwartierd. Op dat tijdstip was het plan en de opdracht om via Breskens naar Vlissingen te gaan.
Kapitein Galle meldde zich bij een legercommandant. Toen hij hiervan terugkeerde, hoorde zijn mannen hem zeggen tegen één van zijn officieren: "Wapens inleveren, dat doen wij dus niet. We vertrekken van hier."

Dinsdag 14 mei werd een wat chaotische dag met veel tegenstrijdige berichten. De groep reed van Terneuzen naar Biervliet. Daar kregen ze het vreemde bericht dat er Duitse para's in een boerderij zouden zitten. Ze gingen er heen en troffen alleen een angstige boer en zijn vrouw die hen hadden zien aan komen sluipen... Hierdoor ontstond nogal wat oponthoud.
Na geslapen te hebben in Biervliet, ging het verder naar IJzendijke. Daar kwam het bericht van de capitulatie van Nederland door. Alleen Zeeland zou nog doorvechten.

Op 15 mei ging het van Sluis, Aerdenburg naar Heille. Daar werden de mannen ingekwartierd op verschillende boerderijen en schuren. Die dag werd de groep verrast door een bezoek van Prins Bernhard.
De twee volgende dagen werd rust gehouden. Wassen en scheren en kleding wassen. Het scheren moest vaak met het mes van de boer: iedereen was alles kwijt...
Tegen de avond kregen de mannen bezoek van Franse artillerie-troepen, die ook op de boerderijen kwamen overnachten. Nog nooit zagen ze zo'n stelletje landlopers.
Hun kapitein reed in een open sjeesje met een paard ervoor. Onder het wagentje hing een kooi met een aap. Ze hadden ook een wagen met een enorm vat wijn erop. De vuurmonden waren enorm groot: loop en onderstel werden op twee voertuigen vervoerd. In de ogen van de Nederlandse militairen leken het wel dikke Bertha's.
Bij het bezichtigen van de enorme loop werd ontdekt dat zich daarin een nest jonge katten bevond...
De Franse artilleristen moesten ook naar Breskens, zoals ze zeiden, om van daaruit Vlissingen te beschieten.

In de morgen van 18 mei vertrokken de Fransen in de richting Breskens. De Nederlandse artilleristen vertrokken 's avonds om elf uur, richting Belgische kust.
De volgende dag werd de stoet door een Belgische militair op een motorfiets door Brugge geloodst. De vluchtelingenstroom vloeide daar samen en de wegen zaten daarom helemaal verstopt. Er moest af en toe met de wagens over de trottoirs worden gereden, waarbij enkele glazen luifels het moesten ontgelden.
Eenmaal door Brugge, werd de kust weg naar Koksijde gevolgd. Daar kregen de mannen van een bakker gebakjes en taarten om de honger te stillen. Daarna ging de tocht naar De Panne.
In een café daar, kregen ze wat te eten. De familie, bestaande uit vader, moeder en twee schone dochters, alsmede de hele drankvoorraad, werden op de wagens geladen. Ze kregen een lift naar Lisieux. In het plaatsje Jumelles werd de nacht doorgebracht.

De volgende morgen, 20 mei, om vier uur, vertrok de stoet naar Abbeville. Vliegtuigen beschoten daar de voertuigen. Later, ten zuiden van Abbeville, werd ook nog geweervuur ontvangen. Later bleek dat de Nederlanders net op tijd door Abbeville heen waren. De Duitsers gingen namelijk met een omtrekkende beweging door Abbeville naar Duinkerken om de Britse troepen daar af te snijden.
Via Rouen werd die dag Evreux bereikt. Daar werd de nacht doorgebracht in een schuur vol met ratten. .De volgende dag bleek de slaapgelegenheid beter: namelijk in een kazerne in Lisieux.

Op 22 mei ging het weer verder via Caen naar Cherbourg.. In het havengebied daar, werden de artilleristen door Engelse troepen opgesloten in een havengebouw. Ze vertrouwden de zaak niet omdat hun uniformen nogal op die van de Duitsers leken. In ieder geval kregen de mannen toen wel heel goed te eten.
Na lang praten konden ze worden overtuigd van het feit dat ze met Hollanders te doen hadden. De wapens werden weer teruggegeven.

Naar Engeland: op 23 mei ging de troep aan boord van de veerboot Lady of Mann. Op de overvolle boot, zonder escorte en op een gladde zee, ging de tocht naar Southhampton.
Om vier uur in de middag gingen de Nederlanders daar aan wal. Ze werden gelijk naar het station gebracht. De trein vertrok met onbekende bestemming.
Die bestemming bleek Haverfordwest te zijn. Bij aankomst kregen de mannen elk een reep chocolade voor de honger. Het bleek niet echt voldoende. De groep werd naar de Towmhall gebracht, waar ze niet alleen werden getrakteerd op een toespraak van de burgemeester, maar ook op wat eten.
Daarna ging het naar het inkwartieradres: een leegstaand textielwarenhuis, waarvan de vloeren met een laag stro waren bedekt. Iedereen zocht een plaatsje. Alle onderofficieren sliepen in de spiegelkamer: alle vier de wanden waren behangen met spiegels...

Na ongeveer 24 uur geslapen te hebben, werden de eersten wakker. Ze gingen meteen op zoek naar scheergerei, zeep en handdoeken. Dit moest in de plaatselijke winkels worden gekocht. Daarvoor werd een bon getekend waarop stond dat de Nederlandse regering in Londen het wel zou betalen.
Inmiddels dus voorzien van was- en scheermiddelen gingen de mannen op zoek naar een wasgelegenheid. Na veel omzwervingen en vragen, ontdekten ze ten slotte buiten het stadje, in een weiland, een plaatijzeren gebouwtje. Dit bleek een doucheruimte te zijn. Er was zelfs een grote waterketel die gestookt moest worden met hout of kolen. Na ijverig zoeken en knutselen kreeg men het ding aan de gang. Er kwam echt heet water uit...

Het bleek een genot om weer eens onder een echte douche te staan, je met zeep te kunnen wassen, met heet water te scheren en een echte handdoek om je te drogen...
Na een aantal weken te hebben doorgebracht in het warenhuis in Haverfordwest, werd de groep overgebracht naar een tentenkamp bij Porthcawl. Daar waren vele Nederlandse militairen van verschillende onderdelen bij elkaar gebracht. De stemming was daar niet zo best en stak schril af bij de stemming van de artilleristen, die inmiddels een hechte groep waren geworden.

Na enige tijd werd II-20 RA in zijn geheel overgeplaatst naar het vliegveld St. Athens om dienst te doen als bewaking. Weer enkele maanden later vertrok de groep naar Congleton. Daar viel II-20 RA uit elkaar door herindeling.

Kapitein, later majoor, Galle verliet Congleton en kreeg een functie in Londen. Galle, reserve-officier, was eigenlijk leraar aan een H.B.S. in Zwolle. Men ervaarde hem als eerlijk, open en vooral rechtvaardig. Hij stond voor iedereen klaar, met raad en daad. Hij wist altijd precies wat hij wilde in de chaotische toestanden en zijn mannen vertrouwden geheel op hem. Nog altijd nemen de oud-gedienden van II-20 RA hun pet af voor de manier waarop hij hun uiteindelijk in Engeland heeft gebracht, niet tegenstaande vele moeilijkheden en onzekerheden in die dagen.

Dit verhaal moet dan ook worden gezien als een eerbetoon aan majoor Galle.

Samenstellers:

N.R. Burgers, Vlijmen

J. de Bruyn, Roosendaal